Er bestaat een hardnekkig misverstand dat ondernemen en lezen niet samen gaan. In een interview met de Turkse ondernemer Atilay Uslu (FD Persoonlijk, 28-2-2015), oprichter van reisorganisatie Corendon, vertelt deze over zijn leven en werk. Uit het hele verhaal pikt de journalist (of redacteur) een zinnetje voor de kop: ‘Ik heb nog nooit een boek gelezen.’ Dat is blijkbaar het belangrijkste wapenfeit van een succesvolle ondernemer: nooit een boek openslaan.

Deze veronderstelling sluit aan bij mythes dat ondernemen aangeboren is, het ondernemersbloed door je aderen stroomt en dat ondernemen niet te leren is. Deze mythes zijn hardnekkig en dat komt waarschijnlijk omdat ze wel een kern van waarheid hebben. Want als je opgroeit in een ondernemersgezin en dagelijks verhalen hoort over de ‘zaak’ en over de onderhandelingen, afwegingen en beslissingen die horen bij het zaken doen, dan heb je, als je later zelf een bedrijf begint, een voorsprong op mensen zonder die opvoeding. Een voorsprong die overigens snel is in te halen. Voor het verhaal van Uslu zijn niet zoveel verhalen over het tegendeel. Ondernemers die juist vertellen dat een bepaald boek doorslaggevend is geweest voor hun ondernemerschap. In alle gevallen gaat het om anekdotisch bewijs dat weinig zegt over de praktijk van ondernemen.

Feit is dat ondernemers dagelijks veel beslissingen moeten nemen op veel niveaus. Ze moeten zich verhouden tot de samenleving en de omgeving waarin ze werken, tot de organisatie die ze aansturen en tot zichzelf, als persoon, met mogelijkheden en beperkingen. Daarvoor is veel inzicht en (levens)ervaring nodig. Die inzichten ontlenen ondernemers, net als andere mensen overigens, uit de reflectie op signalen uit hun omgeving. Die signalen komen uit gebeurtenissen en ervaringen, ook uit het nieuws, uit rapporten, vergaderingen, besprekingen en berichten. Ook boeken en verhalen zijn bronnen voor reflectie en inzicht.

Dat kunnen managementboeken en bedrijfskundige boeken zijn maar ook, ik heb dit vaak van ondernemers gehoord, biografieën, historische boeken, literatuur en poëzie.

Ondernemers die echt een bijdrage willen leveren aan maatschappelijke ontwikkelingen willen weten hoe de samenleving in elkaar zit, hoe dat zo gekomen is en welke ontwikkelingen te verwachten zijn. Ondernemers die echt willen samenwerken met andere mensen, willen weten hoe mensen in elkaar zitten, wat hun drijfveren en motivaties zijn en hoe sociale processen werken. En om in dat brede veld van business en samenleving te kunnen functioneren is ook aandacht voor persoonlijke ontwikkeling nodig. Het idee dat ondernemers dat allemaal zonder inhoudelijke bronnen kunnen, is dom en kortzichtig en doet geen recht aan de veelzijdige praktijk van ondernemen. Ik stel dus voor dat we het werkwoord ondernemen nadrukkelijk gaan koppelen aan de werkwoorden leren en lezen. Eric Ries, ontwikkelaar van The Lean Start Up Methode denkt volgens diezelfde lijn. Hij stelt dat de belangrijkste activiteit van ondernemers, leren is. Zijn methode wordt volop door (sociaal) ondernemers omarmd en in de praktijk gebracht. Ik sluit me hierbij aan en vul aan: leren kun je doen door experimenteren maar ook door reflecteren en leren (dus daarover lezen) van de ervaringen van anderen.